Mua phần mềm thư viện xong, trường vẫn chưa đạt chuẩn

Từ ngày 07/01/2023, thư viện trường mầm non và phổ thông trên cả nước vận hành theo một bộ tiêu chuẩn mới. Thông tư 16/2022/TT-BGDÐT quy định năm tiêu chuẩn: tài nguyên thông tin, cơ sở vật chất, thiết bị chuyên dùng, hoạt động thư viện và quản lý thư viện. Ðây không phải khuyến nghị. Bộ tiêu chuẩn này được dùng để xác định mức độ đạt chuẩn phục vụ kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận trường đạt chuẩn quốc gia.

Ðiều nhiều trường phát hiện ra muộn là một phần mềm quản lý thư viện chỉ giải được một trong năm tiêu chuẩn đó.

Nghiệp vụ mượn trả, quản lý bạn đọc, thống kê: phần mềm làm tốt. Nhưng tiêu chuẩn tài nguyên thông tin hỏi trong thư viện có gì để đọc. Tiêu chuẩn thiết bị chuyên dùng hỏi trường có thiết bị gì. Tiêu chuẩn hoạt động thư viện hỏi bao nhiêu phần trăm giáo viên và học sinh thực sự đọc. Thông tư còn yêu cầu thư viện tham gia liên thông, chia sẻ tài nguyên với nhóm dùng chung, đồng thời kết nối chia sẻ dữ liệu với Hệ thống cơ sở dữ liệu ngành giáo dục và đào tạo.

Một hệ thống chỉ chạy trong phạm vi một trường, không có học liệu đi kèm, không kết nối ra ngoài, thì cài xong vẫn còn nguyên bốn tiêu chuẩn phải lo.

Giá trị nằm ở nội dung, không nằm ở cái khung

Ðây là chỗ dễ nhầm nhất khi chọn nhà cung cấp.

Khung phần mềm thư viện là thứ nhiều đơn vị viết được. Phần khó nằm ở quyền sử dụng nội dung: học liệu số hợp pháp phải đến từ thỏa thuận bản quyền với tác giả và các đơn vị xuất bản. Ðó là việc không giải được bằng cách tuyển thêm lập trình viên.

EPR Library K12 đi kèm kho học liệu gồm cả tài liệu mở bản quyền và tài liệu có bản quyền được cấp phép. Một thư viện số không có nội dung hợp pháp thì chỉ là một phần mềm đếm sách, và nó không giúp nhà trường tiến gần hơn tới tiêu chuẩn tài nguyên thông tin.

EPR Library K12 được dựng theo cả năm tiêu chuẩn

Quản lý. Nghiệp vụ thư viện đầy đủ, chạy được cả trực tuyến và ngoại tuyến. Ðiều kiện đường truyền ở nhiều điểm trường không cho phép giả định lúc nào cũng có mạng.

Tài nguyên thông tin. Kho học liệu số có bản quyền đi kèm nền tảng, dùng được cho học sinh, giáo viên và phụ huynh.

Liên thông. Hệ thống được thiết kế để chia sẻ tài nguyên giữa các thư viện trong nhóm dùng chung, kết nối với Sở, và kết nối dữ liệu về hệ thống của ngành.

Thiết bị chuyên dùng. EPR triển khai cùng các đối tác công nghệ số hóa và nhận dạng tài liệu, phục vụ việc đưa tài liệu bản cứng sẵn có của nhà trường vào kho số.

Hoạt động thư viện. Phần không nằm trong phần mềm, và là phần EPR đầu tư nhiều nhất. Nói ở mục sau.

Toàn bộ cấu hình này được EPR hoàn thiện và đối chiếu với Thông tư 16 từ năm 2023, có sự tham gia tư vấn và kiểm chứng của chuyên gia thư viện từ Hiệp hội các trường Ðại học, Cao đẳng Việt Nam.

Chương trình trao tặng, từ 2022

Cách nhanh nhất để biết một nền tảng có đủ hay không là đưa nó vào những nơi khó nhất.

Năm 2022, EPR cùng các đơn vị xuất bản và đối tác hạ tầng khởi động chương trình trao tặng Thư viện Tri thức số cho các tỉnh miền núi phía Bắc: Yên Bái, Lào Cai, Hòa Bình, Hà Giang và Sơn La. Theo thiết kế ban đầu, mỗi tỉnh nhận 5.000 tài khoản, mỗi trường có đường truy cập riêng vào hệ thống của mình.

Các đợt trao tặng được thực hiện theo đúng trình tự, có chứng kiến của lãnh đạo Bộ Giáo dục và Ðào tạo, kèm tập huấn và bàn giao danh sách tài khoản theo từng trường.

Việc bàn giao diễn ra theo kế hoạch riêng của từng địa phương và kéo dài nhiều năm. Sơn La và Lai Châu là hai địa phương hoàn tất sau cùng, năm 2025. Ðến thời điểm đó, quy mô đã khác hẳn thiết kế ban đầu: phạm vi mở tới toàn bộ trường công lập và cả trường ngoài công lập trên địa bàn, không giới hạn số tài khoản và số tài liệu truy cập ngoài phần tài liệu có license được hỗ trợ riêng, thời gian sử dụng một năm rưỡi.

Song song, EPR Library K12 được đưa vào một số địa bàn khác, trong đó có Trường THCS Việt Hưng tại Hưng Yên và chương trình tại huyện Ðiện Biên Ðông cùng huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa. Chương trình tiếp tục được mở rộng.

Tên các địa phương nêu trên là tên tại thời điểm triển khai, trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025.

Phần khó không nằm ở phần mềm

Trao tặng tài khoản là việc làm trong một buổi. Ðể số tài khoản đó thực sự được dùng thì mất nhiều tháng.

Cán bộ thư viện ở trường vùng cao thường kiêm nhiệm và không phải người làm công nghệ. Giáo viên có kho học liệu nhưng cần biết tìm đúng thứ hợp với bài giảng của mình. Vì vậy phần tập huấn trong chương trình này không dừng ở một buổi tập trung. Các buổi sau đó được tổ chức tiếp cho tới khi nhà trường, giáo viên và cán bộ chuyên môn hết vướng mắc và sử dụng thành thục.

Ðây cũng là lý do chương trình bàn giao theo từng địa phương chứ không làm đồng loạt. Ðó là giới hạn thật về nguồn lực.

Tiêu chuẩn hoạt động thư viện trong Thông tư 16 đo bằng tỷ lệ giáo viên và học sinh thực sự đọc. Không có phần tập huấn đó thì con số này không nhúc nhích, dù phần mềm có tốt đến đâu.

Từ trường học ra cộng đồng

Thư viện số K12 là điểm bắt đầu.

Bài toán tiếp theo nằm ở thư viện cộng đồng cấp xã, phường và thư viện công cộng cấp tỉnh, nơi cùng cần năng lực quản lý, kho học liệu, liên thông và thiết bị số hóa. Sau đó là thư viện đại học, với yêu cầu cao hơn về học liệu chuyên ngành và kết nối nguồn tài nguyên quốc tế.

Ba lớp này không tách rời nhau. Một học sinh dùng thư viện số ở trường, đọc tiếp ở thư viện huyện, rồi vào đại học gặp lại cùng một thói quen. Hạ tầng tri thức số chỉ có giá trị khi nó liên thông, và đó cũng chính là điều Thông tư 16 đang hướng tới ở phạm vi trường học.

EPR Library được xây dựng theo hướng đó từ đầu: không phải một phần mềm bán cho từng trường, mà một lớp hạ tầng đi kèm học liệu, thiết bị và chương trình phát triển văn hóa đọc.

Về EPR Library

EPR Library là nền tảng thư viện số thuộc hệ sinh thái EPR Edu, phục vụ khối phổ thông, thư viện cộng đồng và thư viện đại học. Nền tảng đi kèm kho học liệu số có bản quyền, khả năng liên thông và chia sẻ dữ liệu theo quy định hiện hành, cùng giải pháp số hóa tài liệu bản cứng.

Nhà trường, phòng và sở giáo dục cần đối chiếu hiện trạng thư viện với các tiêu chuẩn tại Thông tư 16/2022/TT-BGDÐT, vui lòng liên hệ để được trao đổi.

Liên hệ EPR

Địa chỉ: Tầng 6, Tòa Plaschem, 562 Nguyễn Văn Cừ, Phường Gia Thụy, Hà Nội, Việt Nam.

Điện thoại: (84.024) 6327.3888 – 6296.6662

Email: info@eprtech.com

Website: https://www.eprtech.com